|
Osmanlı Devleti Gerileme Dönemi, Osmanlı tarihinde Karlofça Antlaşması’ndan (1699) başlayarak, Yaş Antlaşmasına kadar (1792) geçen süreye denir.
Bu dönemde Karlofça ve İstanbul Antlaşması’yla kaybedilen yerleri geri
almak ve mevcut toprakları korumak amacıyla batıda Avusturya ve
Venedik, kuzeyde Rusya ve doğuda İran ile savaşlar yapılmıştır.
Bu yüzyılda Avrupa’dan geri kalındığı Pasarofça Antlaşması’ndan
itibaren kabul edilmiş ve yapılan ıslahatlarda Avrupa örnek alınmıştır.
Islahatlar
Karlofça Antlaşması ile Osmanlı bir dizi tedbirler almaya başlamış ve
mali, iktisadi, idari yapılanmaya gitmiş, ordu ve donanmanın
yanilenmesi çalışmalarını başlatmıştır. III. Ahmet döneminde Osmanlı
Avrupa kentlerine geçici elçiler göndererek yenilikleri takip etmek
istemiştir. Bu dönemde matbaa getirilmiş, İstanbul'a bir kağıt ve kumaş
fabrikası kurulmuştur.
Sultan I. Mahmud (1730-1754) ve III. Mustafa (1757-1773) dönemlerinde
Osmanlı Ordusu modernize edilmeye çalışılmış, humbaracı ve topçu
ocaklarının Batı tarzında teşkilatlandırılmasına girişilmiştir. Bir
Fransız subayı olan Comte de Bonneval, 1731'de humbaracı ocağının
ıslahına başlayarak ocağın ihtiyaç duyduğu tâlimli askeri yetiştirmek
üzere de 1734 yılında Üsküdar'da bir hendesehâne (mühendislik okulu)
açılmasını sağlamıştır. Nitekim disiplinli ve modern tâlim ve terbiye
ile yetiştirilen bu askerî sınıfın Rusya ve Avusturya ile 1736-1739'da
yapılan savaşlarda büyük hizmeti görüldü. Ancak, bu sınıf 1747'de
yeniçerilerin baskını sonucu kapatıldı. Sultan III. Mustafa da tahta
geçer geçmez, Fransa'dan mühendisler getirterek Mühendishane ve Bahriye
sınıfını ve okullarını modern usullere göre ıslah etmeye ve onları
tâlim ve terbiyeye girişti. Batıdaki gelişmeleri öğrenmek amacıyla
Fransa ve Almanya'ya elçiler gönderdi. Tıp ve Astronomi sahaları ile
ilgili çalışmalar hızlandırıldı.
Askeri teşkilat
Bu döneme ait birçok padişah devletin gerilediğini ve önlenmesi
gerektiğini düşünerek birçok tedbir almaya çalışsada Yeniçeri ocağının
görev yapamaz hale gelmesi ile yeniliğe açık iyi yetişmiş padişahlara
destek olacak devlet adamı olmaması Osmanlının gerilemeyi
durduramamasına yol açmıştır.
III. Selim ve Islahat hareketleri
III. Selim Avrupa ve Avusturya'nın ordu ve idare teşkilatı hakkında
rapor hazırlamasını isteyerek elçi olarak gönderdiği Bekir Râtıp
Efendi'nin kısa zamanda Avrupa'nın ilmî, siyasî ve askerî durumu
hakkında bilgiler toplayarak Avusturya ordusunun teşkilatı, askeri
okulları, subayların yetiştirilmesi ve başka bir çok konu ile ilgili
sunduğu rapor üzerine Nizam-ı Cedid ordusu oluşturuldu. Ayrıca bu
döneme Nizam-ı Cedid dönemi de denir. -Sonra yenilik hareketlerine
karşı çıkan devlet adamları ve yeniçeriler isyan çıkardılar.Bunun
sonuncun da III.Sultan Selim tahttan indirildi,Nizam-ı Cedit ordusu
dağıtıldı ve yeniliği destekleyen devlet adamları ve kişiler
cezalandırıldı.Padişah I.Murat bunları destekledi ve böylece Nizam-ı
Cedit ordusu ve dönemi sona erdi.
Gerileme Dönemi Padişahları
* II. Mustafa (1695 – 1703)
* III. Ahmet (1703 – 1730)
* I. Mahmut (1730 – 1754)
* III. Osman (1754 – 1757)
* III. Mustafa (1757 – 1774)
* I. Abdülhamit (1774 – 1789)
* III. Selim (1789 – 1807)
* IV. Mustafa (1779 – 1808)
|
