|
Büyük Hun İmparatorluğu (Şyunglar) M.Ö. 46 yılında Çiçi han ve Ho-Han-ye kardeşler arasında Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrıldı. Batı Hunlarını; Çiçi han, Doğu Hunlarını Ho-Han-Ye Kağan (Şenyu) yönetti. Ho-Han-Ye'nin ölümünden sonra Doğu Hunları Panhu ve yeğeni Pi'nin taht kavgasına sahne oldu.
M.S. 48 yılında Doğu Hunları; Kuzey ve Güney olarak ikiye ayrılmıştır.
Kuzey Hunlarını Pi, Güney Hunlarını Pan-hu yönetmiştir. Güney Hunları
yani Panhu'nun yönettiği bu ülke Türk literatürüne Batı Hun
İmparatorluğu olarak geçmiştir. Çin egemenliği gölgesinde yönetilen bu
imparatorluk Talas'ın doğusunda Çin'e kadar olan topraklara egemendi.
Çiçihan'ın yönettiği Batı Hunları ise Aral gölü, Batı Türkistan ve
Karadeniz'in kuzeyine kadar olan bölüme egemen olmuştur. Göktürk
devletinin kurulmasıyla Avrupa'ya göç ederek Avrupa Hun
İmparatorluğu'nun temelini oluşturmuşlardır.
Batı Hun İmaparatorluğu Hakanları
* Panu Yabgu (46 - 83)
* Sanmuldutzu Yabgu (83 - 84)
* Yuliu Yabgu (84 - 89)
* Yuçukien Yabgu (89 - 93)
* Ankuo Yabgu (93 - 94)
* Tingtoşi - Suyheuti Yabgu (94 - 98)
* Vanşiçi - Suyti Yabgu (98 - 124)
* Vuçihu - Şihço Yabgu (124 - 127)
* Tejoşi - Suytsieu Yabgu (127 - 140)
* Çenieu Yabgu (140 - 143)
* Hulanjoşi Suytsieu Yabgu (143 - 147)
* İlingşi - Suytsieu Yabgu (147 - 172)
* Totejoşi - Suytsieu Yabgu (172 - 177)
* Huçing Yabgu (177 - 179)
* Kiangkiu Yabgu (179 - 188)
* Teçişi - Suyheu Yabgu (188 - 195)
* Huçutsiuen Yabgu (195 - 216)
Batı Hun İmparatorluğu Egemenlik Alanı
Bugünkü Moğolistan, Kuzey Çin ve Doğu Türkistan'ı kapsar.
Literatürde meydana gelen karışıklık
Türk tarih literatüründe üç tane Batı Hun imparatorluğu ismine rastlanmaktadır.
* 1.16 Büyük Türk devleti içerisinde sayılan Batı Hun İmaparatorluğu; Panhu yönetimindeki Güney Hunları'dır.
* 2.Asıl Batı Hunları; Avrupa hunlarının atalarını teşkil eden Çiçihan'ın yönettiği Batı Türkistan'ı kapsayan devlettir.
* 3.Avrupa Hun İmaparatorluğu da Batı Hunları olarak bazı
kaynaklarda anlatılmaktadır. Ama Avrupa Hunları demek doğru olanıdır.
Sonuç
1.16 Büyük Türk devleti içerisinde sayılan Batı Hun İmparatorluğu; Panhu yönetimindeki Güney Hunları'dır.
Batı Hun İmparatorluğu (Güney Hunları)nın ardılları
Panhu yönetimindeki Batı Hun İmparatorluğu yıkılmasıyla halefleri
gittikçe Çinlileşen küçük Türk devletleri kurmuşlardır. Türk Tarih
literatüründe bunlar "Hun ardılları" olarak adlandırılır. Bunlar;
* Birinci Chao Hun Devleti (304-329)
* İkinci Chao Hun Devleti (328-352)
* Hsia Hun Devleti (407-431)
* Kuzey Liang Hun Devleti (401-439)
* Lov-lan Hun Devleti (442-460)
Batı Hun (Güney Hunlar) devletinin Türk tarihine katkıları
Çin siyasi egemenliğinin kabul edilmesi durumunda, giderek Çinlileşileceğini gösteren devlet olmuştur.
Kaynakça
* Yeni Türkiye Yayınları, Genel Türk Tarihi Ansiklopedisi, 2. cilt
* PTT smartcard 16 Türk devleti koleksiyonu.
* 1969 TRT Türk Tarihi Takvimi.
* www.icisleri.gov.tr
|
