|
Hazar İmparatorluğu, 5 ve 10. yüzyıllar arasında Karadeniz'in Kuzey kıyıları, Kiev'e kadarki bugünkü Ukrayna toprakları, Hazar Denizi'nin Kuzey ve Kuzeybatısını kaplayan geniş topraklarda hüküm sürmüş olan bir ülkedir. Hazar Kağanları Batı Göktürk'ün Asena sülalesindendir.
İslamiyet'ten önce Türklerin tamamına yakını Şaman olmasına rağmen Hazarların yönetim kademesi Museviliği benimsemiştir.
Sibir Türkleri'nin ve bazı Göktürk boylarının devamı olan Hazarlar,
Göktürk birliği döneminde Göktürklerin Batı kanadını oluşturmaktaydı.
Göktürklerin yıkılmasından sonra bağımsızlaştı. 7. yy ile 10. yy
arasında Hazar denizi ile Karadenizin kuzeyinde egemenlik kurdular.
Halife Osman'ın başında bulunduğu Araplarla ve Sasanilerle savaş
yaptılar. İmparatorluk doğudan gelen Peçenekler sebebiyle zayıfladı ve
Kiev Knezliği tarafından yıkıldı.
Egemenlik alanı
Kapladığı Alan: Kırım, Kafkasya, Dinyeper, Don, Volga arası.
Din
Hazarların dini çok tartışmalı bir konudur. Yakın zamanlara kadar
sadece yönetim kademesinin ve soyluların Museviliği benimsediği inancı
hakimdi. Ancak son dönemlerde yapılan kazılar, ölü gömme geleneklerinin
değişmesinden, Museviliğin Hazarlarda sanıldığından çok daha yaygın bir
din olduğu inancının yerleşmesine katkıda bulunmuştur.
Hazar Kağanlığı halkının bir kısmı batıdaki Bulgarların etkisiyle
hristiyanlığı, bir kısmı güneydeki ülkelerin etkisiyle müslümanlık ve
museviliği benimsediler.
Bulan Kağan zamanında museviliği benimseyen Hazarların bir kısmı
Gorgios Kağan zamanında hristiyanlığı benimsediler. Bizans ile sıkı
ilişkiler geliştiren Hazarlar karşılıklı kız vermelerle Bizans
sarayıyla akrabalık bağları kurdular. Arapların Kafkasya'da
ilerlemelerini engelleyerek hristiyanlığın kuzeyden çevrilmesini
engellediler.
Hazarlar bunların haricinde Slav'ların farklı dinleri de dahil birçok dini bünyelerinde barındırdılar.
Siyasi tarih
Hazarlar bağımsızlaştığında en yakın müttefiki Bizanstı. Bizans ile
siyasi ve askeri ilişkiler geliştirildi. Sasani -Bizans mücadelesinde
Bizansın yanında yer alan Hazar devleti, Bizans kayıtlarına göre 629'da
Tiflis'i aldılar. Bu sebeple Sasanilerin Kafkasya'daki nüfuzu yok oldu."
630 yılında tamamen bağımsızlaşan Hazar devleti, Hazar- Bizans hükümdar
aileleri arasında evlenme dönemi başladı. II. Justiyanos ve V.
Konstantinos, hazar prensesleriyle evlendiler.
665 yılında Kazan Türklerinin kurduğu Büyük Bulgar Devleti'nin
yıkılmasıyla Dinyesper'e kadar olan topraklar Hazarlara katıldı. Bu
tarihte Sasanileri yıkan müslüman Araplar, Halife Osman ve Emeviler
döneminde Hazarlarla şiddetli savaş verdiler. Bazı dönemlerde Araplar
Kafkas içlerine kadar geldiler. Abbasiler döneminde geri çekildiler.
7. ve 9. yüzyıllar arasında güçlü ordusuyla ve Bizansla iyi
münasebetleri nedeniyle bu dönem "Hazar Barış Çağı" olarak
adlandırılır. Bu dönemde ticaret ilişkisiyle ülkede musevilik yayıldı.
Bizans ilişkisiyle hristiyanlık, abbasilerle de müslümanlık halk
arasında yayıldı. Dini hoşgörü ön plana çıkarıldı.
Kafkaslarda zenginleşen Hazar devleti, Bulgarları yıkarak ortaya çıkan
Rus Kiev Knezliğini de ticaret yoluyla kalkındırdı. Macarların ortaya
çıkışında da Hazarların etkisi vardır.
Hazar ordusunda ücretli askerliğin yaygın hale gelmesi ve itaatin
gittikçe azalması orduyu güçsüzleştirdi. Bu durumdan yararlanan Rus
Kiev Knezi başkent İtil ve Kafkasya'ya akın düzenledi ve Hazarları yok
etti.
Doğudan gelen Peçeneklere karıştılar.
Türk ve dünya tarihi açısından Hazarlar
# Karadenizin kuzeyi ve Kafkasları Türkleştirdiler.
# Hükümdar ve yönetim kesiminin sonradan Musevilik dinini seçtiği tek Türk kavmidir.
# Dini hoşgörü egemen bir yapı oluşturdular.
# Göktanrı dini dışında olmalarına rağmen Türklüklerini kaybetmediler, asimile olmadılar.
# Araplarla ilk karşılaşan Türk devletidir.
# Hazar Denizi'ne isimlerini verdiler.
# Ruslar devlet örgütlenmelerinde ve ticarette Hazarları örnek almışlardır.
|
